środa, 06 stycznia 2010
23. Rodzaje i gatunki literackie - ćwiczenia

Zadania:

1. Do jakiego rodzaju literackiego dopasujesz następujące pojęcia?

narrator, opis, akcja - ..............................................

dialog, akcja, didaskalia - ..............................................

opis, przeżycia, monolog - ..............................................

2. Określ rodzaj utworów, rozpoznaj tytuł i autora.

a) ............................................................................................

ROMEO
Chciałbym być biednym ptaszkiem w twoich ręku.
JULIA
O! ja bym zbytkiem pieszczot cię zabiła.
Dobranoc, luby! jeszcze raz dobranoc!
Smutek rozstania tak bardzo jest miły,
Że by dobranoc wciąż usta mówiły.

Odchodzi


ROMEO
Sen na twe oczy, pokój w pierś niech spłynie;
Obym był nimi w tej błogiej godzinie!
Spieszę do ojca Laurentego celi,
On mi pomocy i rady udzieli.

Wychodzi

b) ............................................................................................

Gdy cię nie widzę, nie wzdycham, nie płaczę,

Nie tracę zmysłów, kiedy cię zobaczę;

Jednakże gdy cię długo nie oglądam,

Czegoś mi braknie, kogoś widzieć żądam;

I tęskniąc sobie zadaję pytanie:

Czy to jest przyjaźń? czy to jest kochanie?

c) ............................................................................................

Borowicz zamknął oczy. Znalazł już wszystko. To ten sam żołnierz, o którym mówił mu przed laty strzelec Noga na pagórku pod lasem. Ten sam, zabity nahajami, leżący w skrwawionej mogile pod świerkiem. Serce Marcina szarpnęło się nagle, jakby chciało wydrzeć się z piersi, ciałem jego potrząsało wewnętrzne tkanie. Ścisnął mocno zęby, żeby z krzykiem nie szlochać. Zdawało mu się, że nie wytrzyma, że skona z żalu. Sztetter siedział na swym miejscu wyprostowany. Powieki jego były jak zwykle przymknięte, tylko teraz kiedy niekiedy wymykała się spod nich łza i płynęła po bladej twarzy.

d)  ............................................................................................

Zresztą w całej Grecji Dionizos był szczególnie czczony w okresie zimowego
przesilenia. Grudniowe święta obchodzono w nocy. Kobiety z zapalonymi pochodniami, wśród śpiewów, biegały po wąwozach górskich. Obrzędy te nazywano orgiami, od słowa greckiego orgé — podniecenie. Szalone tańce, dzikie okrzyki i ogłuszająca muzyka wytwarzały ekstazę, zapamiętanie religijne, uważane za duchowe połączenie się z bóstwem. Zdawało się ludziom biorącym udział w tych świętych orgiach, że dusze ich opuszczają ciało, że sam bóg w nie wchodzi, że stają się “pełni boga". To poczucie odrębności ciała i ducha prowadziło do wiary w nieśmiertelność duszy, która jest cząstką człowieka niezniszczalną i po śmierci ciała przechodzi w nowe kształty.

e) ............................................................................................

Święta miłości kochanej ojczyzny,
Czują cię tylko umysły poczciwe !
Dla ciebie zjadłe smakują trucizny,
Dla ciebie więzy, pęta nie zelżywe.
Kształcisz kalectwo przez chwalebne blizny,
Gnieździsz w umyśle rozkoszy prawdziwe.
Byle cię można wspomóc, byle wspierać,
Nie żal żyć w nędzy, nie żal i umierać.

3. Wykreśl pojęcie, które nie pasuje.

  • komedia, mit, nowela, powieść
  • opowiadanie, dramat właściwy, opera, tragedia
  • baśń, tren, legenda, epopeja
  • pieśń, elegia, hymn, pamiętnik

4. Do podanych tytułów dopisz właściwy rodzaj literacki:

Zemsta - ..............................................

Na dom w Czarnolesie - ..............................................

Romeo i Julia - ..............................................

Balladyna - ..............................................

Syzyfowe Prace - ..............................................

Niepewność - ..............................................

Mazurek Dąbrowskiego - ..............................................

Mały Książe - ..............................................

Bogurodzica - ..............................................

Wesele - ..............................................

Kłamczucha - ..............................................

Stepy Akermańskie - ..............................................

22. Rodzaje i gatunki literackie - dramat

Dramat - rodzaj literacki obejmujący utwory przeznaczone do wystawienia na scenie.

 

 

Wyróżniki rodzajowe dramatu:
a) brak narratora,
b) wyrazista, wartka akcja,
c) bohaterowie prezentowani poprzez słowa i czyny,
d) dążność do jedności miejsca i czasu,
e) zapis w postaci tekstu głównego (dialogi, monologi) i pobocznego, tak zwane didaskalia (wskazówki dla reżysera i aktorów).

 

21. Rodzaje i gatunki literackie - liryka

 

Liryka, utwór którego treścią są osobiste uczucia, nastroje i refleksje autora. Utwory liryczne to - najprościej rzecz ujmując - po prostu wiersze. W liryce - osoba, która wypowiada się, nazywana jest podmiotem lirycznym lub określana mianem "ja" lirycznego. To po prostu ten ktoś, kto otwiera przed nami swój świat wewnętrzny i w formie monologu mówi o swoich przeżyciach, wzruszeniach, doznaniach, dzieli się z nami swoją refleksją.

Rodzaje liryki

  • liryka bezpośrednia (osobista) - jeżeli podmiot ujawnia swoje przeżycia wprost, odkrywa je przed czytelnikiem w formie wyznania, najłatwiej ją poznać po pierwszoosobowej formie czasowników lub zaimku "ja", np.

    Gdy cię nie widzę, nie wzdycham, nie płaczę,
    Nie tracę zmysłów, kiedy cię zobaczę;
    Jednakże, gdy cię długo nie oglądam,
    Czegoś mi braknie, kogoś widzieć żądam.
    I tęskniąc sobie zadaję pytanie:
    Czy to jest przyjaźń? Czy to jest kochanie?
    A. Mickiewicz, Niepewność

  • liryka pośrednia - jeżeli podmiot liryczny nie ujawnia się wprost, lecz poprzez bezosobową refleksję lub opis, a monolog liryczny występuje w powiązaniu z elementami, np. narracji. Na przykład: 

    Egzamin konkursowy na króla
    wypadł doskonale.
    Zgłosiła się pewna ilość królów
    I jeden kandydat na króla.
    E. Lipska, Egzamin
  • liryka nieosobista - jeżeli przeżycia podmiotu dotyczą jakiejś grupy i wyrażają doświadczenie ogólne i występuje tak zwany podmiot zbiorowy, na przykład: 

    A myśmy biegli przez trawniki
    gdy rozstrzygały się losy historii.
    E. Lipska, A myśmy biegli

  • liryka inwokacyjna - mówiący w wierszu zwraca się do jakiegoś określonego adresata, "ja" liryczne staje się tu tylko kimś wypowiadającym, a bohaterem utworu jest ten, do którego wypowiedź została skierowana, ten, któremu "ja" liryczne przypisuje pewne przeżycia lub uczucia, na przykład: 

    Biblio, ojczyzno moja,
    Biblio, moja ziemio polska,
    Galilejska
    I franciszkańska.
    R. Brandstaetter, Biblio, ojczyzno moja...


Klasyfikacja liryki ze względu na sprawy, które porusza:

- liryka miłosna - wyraża uczucia miłosne; 
- liryka filozoficzna - wiąże się z poglądami danej epoki na życie człowieka, na poznanie otaczającego świata; 
- liryka religijna - wyraża stosunek człowieka do Boga; 
- liryka patriotyczna - powstaje, gdy pisarz wprowadza do utworu fakty bieżące, gdy utwór jest reakcją na aktualne zjawiska życia społecznego i narodowego


Gatunki liryczne:



a) elegia - utwór pełen zadumy i smutku;
b) oda - utwór patetyczny, uroczysty, opiewający wzniosłą ideę lub czyn;
c) tren - utwór poświęcony osobie zmarłej, opłakujący ją, wywodzi się z kultury antycznej;
d) pieśń - forma liryczna, która posługuje się różnymi środkami językowymi; różnorodna jest też tematyka i wyrażane uczucia;
e) fraszka - krótki utwór o tematyce żartobliwej;
f) hymn - uroczysta pieśń, początkowo w tradycji antycznej poświęcona bogom i herosom, w epokach późniejszych treść hymnów wzbogaciła się o problematykę etyczną i filozoficzną;
g) sonet - wiersz narzucający warsztatową dyscyplinę, nie ograniczającym jednak treści i typu uprawianej poetyki, składa się z dwóch strof czterowersowych plus dwóch trzywersowych, dwie zwrotki czterowersowe: opis albo narracja; dwie zwrotki trzywersowe: refleksja lub wyznanie.

/źródła:ruczjak.webpark.pl/ sciaga.onet.pl/

20. Rodzaje i gatunki literackie - epika

Podstawą dla podziału całego zbioru dzieł literackich na rodzaje jest ich budowa. Wyróżnia się zatem trzy rodzaje literackie:

Epika - rodzaj literacki, w którym przedstawione są zdarzenia zmyślone lub prawdziwe. Opowiada je narrator opisujący postacie bohaterów. Zdarzenia składają się na fabułę utworu. Może ona zawierać jeden (nowela) lub kilka wątków. Wątek to układ wydarzeń związanych z określoną postacią lub zagadnieniem. Moment szczytowego napięcia w akcji poprzedzający jej rozwiązanie i decydujący o rozwoju wydarzeń to punkt kulminacyjny. Utwory epickie najczęściej pisane są prozą (czasami wierszem, np. Pan Tadeusz).

W epice występują następujące gatunki:

  • mit,
  • podanie,
  • baśń,
  • opowiadanie,
  • nowela,
  • powieść i jej odmiany (ze względu na temat):
    - historyczna, społeczno-obyczajowa,
    - psychologiczna,
    - podróżniczo-przygodowa,
    - fantastycznonaukowa,
    - kryminalna,
    - sensacyjna.

Narrator powołuje do życia cały świat przedstawiony utworu, fikcyjną rzeczywistość, w której poruszają się bohaterowie. Narrator może wypowiadać się w pierwszej (narrator konkretny) lub trzeciej osobie (obserwator).Może więc być bohaterem utworu i opowiadać o wydarzeniach w których sam uczestniczył, lub być obserwatorem - opowiadać o czymś pozostając "na zewnątrz" świata przedstawionego. W skład narracji wchodzą:

  • opisy
  • dialogi
  • monologi

Sprawdź swoją wiedzę

- Test -

/źródła:ruczjak.webpark.pl/ sciaga.onet.pl/

 


ShoutMix chat widget